Zwijgplicht, een historische familieroman

De historische familieroman Zwijgplicht is gebaseerd op waargebeurde feiten en op personen die in werkelijkheid hebben bestaan. De Vlaamse schrijfster Elisabeth Marain begon met 'De vluchtelingen' in 1994 een trilogie over de Grote Oorlog. In 1996 verscheen het tweede 'In ballingschap'. In het derde deel zou de zoektocht naar Hélène worden beschreven, maar tot publicatie is het nooit gekomen. Met haar toestemming heeft Theo Stokkink dertig jaar later de draad opgepakt, nu vanuit een Nederlands perspectief.

 

In de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog is Theo Borret privaatdocent aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is zich van zijn homoseksuele geaardheid bewust en ook van het onmogelijke daarvan. Alleen in heimelijke nachtelijke omzwervingen langs allerhande lugubere ontmoetingsplekken in de stad, kan hij zich uitleven. Hij beseft dat voor de maatschappelijke positie die hij ambieert en de druk van zijn familie een schijnhuwelijk zal moeten sluiten. Als ultiem bewijs van het bestaan van een gezin zal er ook een kind moeten zijn. Theo werkt inmiddels als kandidaat op het kantoor van een notaris die zelf nauw betrokken raakt bij de opvang van uit België gevluchte kinderen.

Op een vluchtelingenboot van Antwerpen naar Rotterdam raakt aan het begin van de oorlog een Vlaamse baby zoek. In de complete chaos die in de vluchtelingenopvang ontstaat weet de notaris in een opvangcentrum in Amsterdam de dan amper 3 weken oude 'vondeling' te reserveren voor adoptie voor zijn kandidaat-notaris. De identiteit van de baby is niet bekend. Het meisje groeit op met de naam Hélène. In 1922 overlijdt 'vader Theo' als Hélène acht jaar oud is. Ze krijgt in de loop van de jaren steeds meer twijfels over haar ouders. Vragen daarover stuiten op een zwijgplicht die de kandidaat-notaris zijn familie heeft opgelegd. Intussen is ook de Belgische familie is op zoek naar de verloren baby.

 

Artikel 248bis van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht wordt in 1911 als onderdeel van de Zedelijkheidswet ingevoerd en komt pas in 1971 te vervallen. Het luidde: De meerderjarige, die met een minderjarige van hetzelfde geslacht wiens minderjarigheid hij kent of redelijkerwijs moet vermoeden, ontucht pleegt, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaar. De toenmalige grens voor meerderjarigheid van homoseksuelen was 21 jaar, terwijl de minimumleeftijd voor heteroseksuele contacten 16 jaar was. Tegen het discriminerende artikel werd alom geprotesteerd. In totaal zijn ongeveer 5000 homoseksuelen vervolgd op basis van dit artikel.

Reacties van lezers

 

Vooral de dialogen vind ik erg boeiend en ook de spanning die de schrijver opbouwt heeft mij getroffen. (Woev)

 

Een geweldig goed geschreven boek, eerlijk, open en moedig in de hedendaagse bekrompen tijd. (Joop)

 

Wat een rijk boek en wat een mooie familiegeschiedenis. Het boek is zo rijk omdat het veel inzicht geeft in het homoleven in Amsterdam rond 1913.  En natuurlijk de verschrikking van de eerste wereldoorlog en hoe daardoor families uit elkaar werden gescheurd.  Een universeel thema dat vooral door de zoektocht en de terughoudendheid van de familie op een heel mooie manier tot leven wordt gebracht.  Een heel ontroerend verhaal en heel spannend tegelijk. Daarom kon ik het boek ook niet weg leggen en moest ik doorlezen.  (Frank van H.) 


 

In één ruk uitgelezen. Top, een pageturner! Het heeft me van begin tot eind geboeid.
Een zeer boeiende roman. Complimenten. (Bart S)

 

Niet alleen een mooi verhaal, het zit ook ijzersterk in elkaar. (Nico D.)

 

Wat een bijzonder boek! Ik had dikke tranen aan het einde. Alle thema’s in het boek zoals abortus, homoseksualiteit, vluchtelingen, nalatenschap, ‘pleegouderschap’, zijn allemaal nog steeds thema’s uit het heden. (Juliëtte van de W.)

 

Zwijgplicht heeft me bijzonder geboeid, terwijl ik helemaal niet zo'n lezer ben. Erg fraai van opbouw en uiterst leesbaar! (Karel B.)

 

Ik heb ervan genoten. In historisch opzicht een mooi boek dat weer eens een verhelderende blik geeft op de verkrampte samenleving van vroeger en het onrecht dat homoseksuelen werd aangedaan. Een heel bijzondere verhaal, afgezet tegen de verschrikkingen van de eerste wereldoorlog. Ik vind alle personages er goed uitkomen en de achtergrondtableaus mooi geschilderd. Geen enkele situatie heb ik als onrealistisch ervaren en fouten heb ik niet kunnen ontdekken. Verschillende episodes spraken me erg aan, bovenal de familiebijeenkomst waarin Theo gedwongen wordt om met zijn geheim voor de dag te komen. De bijeenkomsten van de Cercle ken ik min of meer uit verhalen van een tien jaar geleden op 93-jarige leeftijd overleden vriend die die tijd voor een deel heeft meegemaakt. (Pieter S.)

 

Het echte leven is soms nog gekker dan in een soap bedacht kan worden. Wat een prachtig verhaal. Het geeft een mooi beeld van het leven destijds als homoseksuele man., maar ook van het leven met een geheim. Ik heb er van genoten! Evelien V. 

Zwijgplicht in de media

  • ‘Een welsprekend pleidooi voor tolerantie. Zwijgplicht voldoet voor de volle honderd procent aan de eisen die het genre stelt..’ Camiel Hamans in Brabant Cultureel
  • ‘Een opzienbarende roman.’ Peter de Rijk op Amsterdam FM
  • ‘Schrijnende dialogen en observaties.’ – Bertjan ter Braak in De Telegraaf
  • ‘Twee verhaallijnen in een innemende roman.’ – Margot Poll in NRC Handelsblad/NRC Next
  • 'Een prachtig verhaal...' Hijlco Span in Volgspot KRO-NCRV Radio 5
  • 'Een aangrijpende persoonlijke geschiedenis verweven met een aansprekend tijdsbeeld, een bijzonder en mooi boek.' Monique van der Hoeven, in Alles over boeken en schrijvers.
  • 'Het tijdsbeeld en het denkklimaat begin twintigste eeuw worden opvallend goed beschreven..'  Madelon de Swart voor NBD Biblion
  • 'Bijzonder levensverhaal, goed gedocumenteerd.' Ingrid Glorie in Voertaal. 

Camiel Hamans in Brabant Cultureel - januari 2018:

In een tijd waarin het vluchtelingenprobleem weer opspeelt, zij het in veel geringer mate en aantal dan in 1914-’15, en in een tijd waarin de acceptatie van homoseksualiteit opnieuw ter discussie lijkt, is Zwijgplicht niet alleen een goed geschreven familieroman, maar tegelijk een welsprekend pleidooi voor tolerantie. Daarmee is dit boek een actuele ‘Tendenzroman’; bij uitstek een genre dat een verhaal vereist dat niet uit fictie bestaat, maar op feiten teruggaat. Zo’n roman stelt maatschappelijke misstanden aan de kaak en probeert de lezer er met literaire middelen van te overtuigen eventuele vooroordelen te herzien. Het is een boek dat meer is dan een verzonnen verhaaltje en dat de werkelijkheid wil veranderen. Stokkinks nieuwste boek Zwijgplicht voldoet voor de volle honderd procent aan de eisen die het genre stelt: Zwijgplicht spreekt zich uit. Lees het volledige artikel >>

Telegraaf 12 december 2017 Bert Jan ter Braak:

 

Margot Poll in NRC Handelsblad/ NRC Next:

Monique van der Hoeven over ‘Zwijgplicht’ in Alles over boeken en schrijvers, 17 januari 2018

Theo Stokkink – Zwijgplicht is gewaardeerd met ★★★ (zeer goed).

Theo Stokkink Zwijgplicht Recensie Waardering Historische Roman


Op 21 november 2017 is bij Uitgeverij In de Knipscheer de historische familieroman van Theo Stokkink – Zwijgplicht verschenen. De historische familieroman Zwijgplicht is gebaseerd op waargebeurde feiten en op personen die in werkelijkheid hebben bestaan. De Vlaamse schrijfster Elisabeth Marain begon met ‘De vluchtelingen’ in 1994 een trilogie over de Grote Oorlog. In 1996 verscheen het tweede ‘In ballingschap’. In het derde deel zou de zoektocht naar Hélène worden beschreven, maar tot publicatie is het nooit gekomen. Met haar toestemming heeft Theo Stokkink dertig jaar later de draad opgepakt, nu vanuit een Nederlands perspectief. Op deze pagina is uitgebreide informatie over het boek van Theo Stokkink Zwijgplicht te vinden en, zodra de roman gelezen is door een van onze redacteuren, de recensie en waardering.

 

Theo Stokkink Zwijgplicht Recensie 


Zwijgplicht is een historische familieroman, geschreven door Theo Stokkink en gebaseerd op historische gebeurtenissen; een roman over Stokkink’s moeder Hélène Borret en haar pleegvader Theo. Het verhaal speelt zich af vóór, tijdens en na de Eerste Wereldoorlog en loopt door tot na de Tweede Wereldoorlog. In het verhaal speelt Artikel 248bis van het Nederlands Wetboek van Strafrecht een grote rol: een onderdeel van de Zedelijkheidswet, waarin bepaalt werd dat homoseksuelen geen seksuele omgang mochten hebben met minderjarigen van het zelfde geslacht. De leeftijd voor meerderjarigheid was voor homoseksuelen 21 jaar, terwijl minimumleeftijd voor heteroseksuele contacten 16 jaar was. 

 

Homoseksualiteit wordt wanhopig verborgen gehouden voor de buitenwereld


Het verhaal begint in 1913, vlak voor de Eerste Wereldoorlog. In Amsterdam woont kandidaat-notaris Theo Borret, die uiteindelijk een baan aanneemt en trouwt met Sophie. Theo is homoseksueel en houdt dat wanhopig verborgen voor de buitenwereld – in eerste instantie ook voor zijn familie en zijn ouders, aan wie hij het later wel vertelt. Sophie is op de hoogte van zijn geaardheid, maar is niet erg blij met Theo’s escapades in Amsterdam. Via Theo’s baas adopteren zij een vluchtelingen-kind uit België. Er heerst zwijgplicht binnen de familie over de achtergrond van de kleine Hélène. Theo overlijdt als Hélène nog jong is en Sophie hertrouwt. Hélène krijgt in de loop van de jaren steeds meer twijfels over haar herkomst. In het Vlaamse Aarschot moeten Frans en Rosalie de Sobrie met hun gezin vluchten door de oorlog. Hun kinderen gaan op de vluchtelingenboot naar Amsterdam, samen met de pasgeboren Florence. Florence raakt zoek.Vanuit de familie de Sobrie wordt al die jaren gezocht naar Florence, vooral de Marie de Sobrie. Pas 34 jaar later kunnen de beide vrouwen de puzzelstukjes bij elkaar leggen.

 

Een aangrijpende persoonlijke geschiedenis verweven met een aansprekend tijdsbeeld


Theo Stokkink heeft een heel mooi boek geschreven – eigenlijk een vervolg op de boeken van de Vlaamse schrijfster Elisabeth Marain, die als derde boek het verhaal van Hélène had willen beschrijven; het kwam er niet van en Theo Stokkink nam het, met haar toestemming en 30 jaar later, van haar over. Zwijgplicht is een bijzonder en mooi boek – een mooie verweving van een persoonlijke geschiedenis (vooral van Theo Borret en zijn stief-dochter Hélène) en een heel duidelijk sprekend tijdsbeeld van de periode rondom de Twee Wereldoorlogen. 

Madelon de Swart Over ‘Zwijgplicht’ van Theo Stokkink voor NBD | Biblion, 22 januari 2018:

In 1913 realiseert kandidaat-notaris Theo Borret, zoon uit een gerespecteerde, rijke rooms-katholieke familie, zich dat hij het met zijn homoseksuele geaardheid en verliefdheid op een Duitse man, sociaal gezien moeilijk zal krijgen in het Nederland van toen. Hij besluit te trouwen met zijn huishoudster Sophie, een voormalige prostituee die een nieuw leven begon. Omdat zij door een vroegere abortus onvruchtbaar is, adopteren ze in 1915 een Vlaamse baby die door de Eerste Wereldoorlog vondeling werd. De kleine Helene is gelukkig bij hen, maar Theo overlijdt als ze acht is. Pas veel later gaat ze op zoek naar haar echte ouders. (…) Het tijdsbeeld en het denkklimaat begin twintigste eeuw worden opvallend goed beschreven. (…) ' 

Ingrid Glorie in Voertaal Over ‘Zwijgplicht’ van Theo Stokkink,25 januari 2018:

(…) ‘Zwijgplicht’ is een historische familieroman. Theo Stokkink vertelt hierin het bijzondere levensverhaal van zijn moeder, Hélène. (…) De roman omspant de periode 1913-1948. Hoewel Stokkink het verhaal van zijn moeders leven systematisch afwerkt, lijkt de belangstelling van de auteur toch vooral uit te gaan naar het leven van zijn grootvader, Theo Borret, en de impact die Wet 248bis in die beginjaren op de Amsterdamse homogemeenschap heeft gehad. Stokkink heeft zich goed gedocumenteerd en beschrijft Theo’s leefwereld tot in detail. Verschillende bekende figuren, zoals Jacob Israël de Haan (schrijver van het “schandaalboek” Pijpelijntjes) en Louis Couperus, krijgen een glimpoptreden in het verhaal. (…)

Lees hier de hele recensie

 

Download
INTERVIEW VAN ADRI GORISSEN IN DE LIMBURGER 28 MAART 2018
Stokkink.pdf
Adobe Acrobat document 195.0 KB